مسائل بازاریابی خرمای ایران :
بحث آسیب پذیری اقتصاد تک محصولی ولزوم توجه به صادرات غیرنفتی درایران از دیرباز میرح بوده ، اما جهش قابل ملاحظه ای دراین راستا صورت نگرفته است . ایران با توجه به وسعت خاک ، تنوع آب وهوا واستعدادهای بالقوه نیروی انسانی درزمینه های مختلف بخش کشاورزی ، درتولید بسیاری از محصولات زراعی ودرختی از جمله «خرما» مزیت نسبی دارد . به رغم قرارداشتن درجایگاه نخست تولید کنندگان جهانی این محصول ، متأسفانه درمرحله صدورودرصحنه بین المللی به دلیل ناکارایی عملیات بازاریابی ، درمقایسه با کشورهای رقیب ، این مزیت را از دست داده وبا وجود افزایش وزنی صادرات ، مواجه با کاهش درآمد ریالی یا دلاری درصدورخرما است .
مقدمه
سال هاست درمحافل اقتصادی بحث آسیب پذیری شدید اقتصاد تک محصولی ولزوم خروج ایران از وضع اقتصاد مبتنی بردرآمد نفتی میرح است ، لیکن متأسفانه با گذشت بیش از یک ربع قرن از انقلاب وپشت سرگذاشتن سه برنامه توسعه اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، گامی جهشی وچشمگیردرراستای هدف فوق برداشته نشده وکماکان اتکا به درآمدهای نفتی اساس وپایه اصلی تأمین هزینه های ملی را تشکیل می دهد . نظربه اینکه درحال حاضرحدود یک سوم صادرات غیرنفتی ایران به بخش کشاورزی اختصاص دارد وبا توجه به ارزبری پایین این بخش درمقایسه با سایربخش های اقتصادی کشوروهمینطورعدم وابستگی آن به فناوری پیچیده ، می توان با توسعه صادرات محصولاتی که تولید آن ها از نظرشرایی اقلیمی واقتصادی دارای مزیت نسبی است . بخشی از ارزمورد نیاز کشورراازطریق این کالاها تأمین کرد .
یکی از محصولات درختی مهم «خرما» است که ایران یکی از مهمترین تولید کنندگان این محصول درجهان است . بالغ بر400 رقم خرما درکشورتولید می شود که اکثراً از بهترین ارقام صادراتی ونوعاً مطلوب کشورهای خریداراست . اما به رغم تولید بسیاربالا(بیش از900 هزارتن درسال1378 ، حدود تولید جهان ) وصادرات نسبتاً بالا از نظروزن (نسبت میزان صادرات به تولید کشورحدود است ) ، ارز قابل توجهی نصیب کشورنمی شود (فقط 8/22 میلیون دلاردرسال 1378 معادل7/. درصد از صادرات غیرنفتی کشوردرسال مذکور) .
انواع مختلف وارقام معروف خرما درایران
خرماکلاً به سه دسته تازه یا مرطوب ، نیمه خشک وخشک تقسیم می شود . معروف ترین ارقام خرما وتعداد درختان باروربرحسب نوع درجدول (1) آمده است که مربوط به مناطق زیرمی شود :
- درخوزستان : ارقام زاهدی ، هلاوی ، خضراوز وعبدالهی
- درفارس : ارقام زاهدی ، کبکاب وشاهانی
- دربلوچستان : انواع مضافتی ، هلیله ، ربی وموسلی
- درکرمان : انواع مضافتی (زرد وسیاه )
« شبکه بازرگانی خرمای بم » بخش عمده ای از خرمای مضافتی مناطق بلوچستان وکرمان را خریداری وتحت عنوان « خرمای مضافتی بم » به فروش می رساند که دربازارداخلی شهرت مطلوبی دارد . هم اکنون حدود 45 هزارتن از خرمای منطقه بم به دلیل وقوع زلزله واختلال درعملیات برداشت وبلاتصدی بودن امورفروش ، انباروبسته بندی وحمل آن ، درمعرض نابودی است . (2)
اشتغال وپراکندگی بهره برداران خرما
براساس آخرین نتایج آمارگیری از بهره برداران خرما درسال 1372 ، بیش از 500 هزارنفردرارتباط مستقیم با بهره برداری خرما فعالیت می کنند ، البته بخشی از این بهره برداران درزیربخش های زراعت ودامپروری نیز اشتغال دارند که اگر نیروی انسانی شاغل درعملیات بازاریابی وصادرات خرما را نیز به این رقم اضافه کنیم ، نشان دهنده درصد قابل توجه اشتغال زایی از سوی این محصول است که بخش اعظم این نیروی کاردرمحروم ترین مناطق کشوربا حداقل امکانات وفرصت های شغلی هستند . جدول (2) پراکندگی بهره برداران را برحسب استان نشان می دهد .
سطح زیرکشت ، تولید وعملکرد خرما درایران
5/95 درصد از تولید خرمای کشورآبی و5/4 درصد دیمی است . جدول (3) سطح زیرکشت ، میزان تولید وعملکرد خرما درکل کشوررا به تفکیک استان ها درسال 1380 نشان می دهد . اوج تولید درسال های گذشته مربوط به سال 1378 است که بیش از 908 هزارتن تولید با متوسط عملکرد بیش از پنج تن درهکتاررا نشان می دهد . (جدول 4)
بیشترین تولید خرمای کشوربه استان هرمزگان با 7/17 درصد از کل تولید تعلق دارد . سپس استان های کرمان ، سیستان وبلوچستان ، فارس وبوشهروخوزستان دررده های بعدی قرارمی گیرند . جمعاً 7 استان کشور99 درصد از خرمای کشور را تولید می کنند .
بالاترین عملکرد تولید آبی با 8022 کیلوگرم درهکتاربه استان کرمان وکمترین عملکرد با 1063 کیلوگرم درهکتاربه استان یزد تعلق دارد . متوسط عملکرد دیم کشور2480 کیلوگرم است . بالاترین عملکرد دیم با 3066 کیلوگرم به استان بوشهرتعلق دارد .
جایگاه ایران درتولید وصادرات جهانی خرما
تولید کشورهای عمده تولید کننده خرما درجهان درسال های 1995 و2002 مطابق جدول (5) است . همانگونه که مشاهده می شود ایران درتولید مقام دوم ودرسهم از صادرات جهانی مقام سوم را با 6/8 درصد دارد وسپس مصروعراق وعربستان وپاکستان به ترتیب درمقام های دوم تا پنجم قرارگرفته اند . نکته بسیارجالب درمورد فرانسه است که بدون هیچ تولیدی ، از طریق صادرات مجدد ، 8/4 درصد از بازارجهانی خرما را به خود اختصاص داده است .
براساس آمارمنتشره از سوی گمرک ، با وجود افزایش 24 درصدی وزن خرمای صادراتی ایران درسال 1337 ، درآمد ناشی از صادرات آن فقط 10 درصد افزایش یافت . درسال مذکورایران حدود 3/67 هزارتن خرما به ارزش 3/16 میلیون دلارصادرکرد . درسال 1378 صادرات خرمای ایران به 1/101 هزارتن به ارزش 8/22 میلیون دلاربالغ شد که نسبت به سال 1377 از نظروزن 3/37 درصد واز نظرارزش 33 درصد فزونی داشت . این رقم نسبت به سالهای پیشین نقطه اوج محسوب می شود . دریازدماه اول سال 1379 جمعاً 3/72 هزارتن خرما به ارزش 5/16 میلیون دلارصادرشد . به این ترتیب درطول برنامه پنج ساله دوم جمعاً 6/365 هزارتن خرما به بازارها جهانی عرضه شده که تقریباً معادل تولید خرمای کشوردریک سال است : این مطلب نشان می دهد که میزان صادرات خرما تا توانایی های تولید فاصله زیادی دارد . شاید این گونه برداشت شود که مصرف داخلی خیلی بالاست . اما چنین نیست زیرا قیمت برای مصرف کننده داخلی (با درآمد متوسط ) نیز بالاست .
شامل 24 صفحه Word
دانلود تحقیق مسائل بازاریابی خرمای ایران
